TSUNAMİLER

Bir  tsunaminin  oluşacağı ilk önce denizin normal zamanlardan çok fazla geri çekilmesi ile anlaşılır. Daha  sonra  dev  bir   su  giderek  hızla  ilerlemeye başlar.  Dalga,  karanın  içlerine  kadar ilerleyerek  korkunç  zararlara yol  açar . 2004’te  Asya’yı vuran  tsunamiye   Hint   Okyanusu’nun dibinde  yaşanan  depremler  neden  olmuştu.  Tsunamilerin % 85’inin görüldüğü Pasifik  Okyanusu’nda  tsunami  uyarı  sistemleri  bulunur.

Dalgalar

Tsunamiler  okyanusu  kat ederken  yaklaşık 1m  yüksekliktedirler ve öyle    küçüktür  ki  gemiler üstlerinden kolayca  geçebilirler. Sahile  vurmaya  yakın, yandan  bakıldıklarında  dört  köşe  bir  görünümleri   vardır. Kasırgaların  oluşturduğu   dalgalar  ise  eğimli  görünürler.

Mega – tsunamiler

Mega  tsunami  dalgalarının  boyu  40  metreyi   bulur. (Ya  da  geçer.)  1883’te  Cava  yakınındaki  Karakatoa  yanardağı  püskürdü. Lav  çukuru  boşaldı  ve    çöktü.  Daha  sonra  deniz bu  boşluğa   hücum etti ve 36.000 kişinin   ölümüne  neden   olan  dev  dalgalar  oluştu.

Dalga Dizileri

Aslında tsunami bir dalga dizisidir. Dalgalar ancak karaya ulaştıklarında büyürler. Karaya yaklaştıkça yükselen deniz dibi sürtünme etkisiyle dalgaların hızını  saatte 100 km’ye düşürür. Daha sonra birbirleri üzerine binerek büyürler. Aralıklarla karanın iç kesimine arka arkaya hücum ederler. Bir süre devam eden bu tekrara dalga dizisi denir.

Bir Tsunaminin Yolculuğu

Bir  deniz  altı depremi  deniz   suyunu yukarı ve uzağa doğru iter. Yaklaşık  1 metre yüksekliğinde  bir  dizi  dalga  oluşur.  Bu  dalgalar  saatte  700 km’yi bulan bir hızla  okyanusta  binlerce  km  yol  alabilirler.

Tsunamiler Nasıl oluşur

Tsunamilerin  çoğu,  deprem etkisiyle oluşan yer kabuğu hareketlerinden ortaya  çıkarlar. Ayrıca  daha nadir olarak deniz  altındaki  volkanik    faaliyetler  ve  meteor  gibi gök cisimlerinin denize düşmesi  sonucu denizin karaya doğru taşması nedeniyle tsunamiler oluşur.

Mehmet Yetkin BAL

 

(Visited 74 times, 1 visits today)