Özgürlük nedir? Sözlük anlamına göre özgürlük: Herhangi bir kısıtlamaya, zorlamaya bağlı olmaksızın düşünme veya davranma, herhangi bir şarta bağlı olmama durumudur. Bugün özgürlük üzerine söylenmiş iki sözden bahsedeceğim.
“İnsan özgür doğar ama her yerde zincire vurulmuştur.” diyen Jean-Jacques Rousseau‘ya bakalım. Buna göre insan doğduğu andan itibaren özgürlüğünü kaybeder mi ya da insan çevresinin getirdiği seçenekler arasından seçim yapma zorunluluğu nedeniyle gerçekte özgür müdür? Bana kalırsa da insan özgür doğar çünkü o çağda herhangi bir şey yapma yükümlülüğü yoktur fakat zaman geçtikçe sorumlulukları artar ve istediğini istediği zaman yapamaz hale gelir ki bu sorumluluklar aslında onun çevresindeki şeyler arasında seçim yapması sonucu ortaya çıkarlar. Bunu şöyle küçük bir örnek ile açıklayayım: İki okul arasında seçim yapmanız gerekiyor; bunlardan bir tanesinde ödev ve ders yükü çok diğeri ise daha çok proje bazlı. Daha çok ödev ve ders yapmak gelecek sınavlarınızda daha başarılı olmanızı sağlayabilir fakat daha az serbest zamanınız kalır. Öte yandan proje bazlı bir okulda daha fazla hayat deneyiminiz olur fakat sınavlarda başarılı olmak için serbest zamanınızdan feragat etmeniz gerekebilir. Hiç bir okulu seçmeyip tamamen serbest olmak da bir tercihtir ancak o zaman sınav ve gelecek kaygısı en yüksek seviyede olacaktır. Bu durumda insanda kaygılı olduğu için özgürlükten yine çok söz edilemez.
“Özgürlük, insanın kendine karşı sorumluluk alabilmesidir.” diyen Nietzsche‘ye bakacak olursak özgürlük kavramını gerçek hayat koşullarını göz önünde tutan bir yorum yaptığını söyleyebiliriz. Buna göre sınırsız bir özgürlük kavramı yerine hayatın akışı içindeki seçimlerimizi özgürlük olarak tanımlar. Yine bu tanım da kimilerine göre Jean-Jaques Rousseau’nun tanımından daha doğrudur çünkü insan öz iradesi sayesinde yaptığı seçimleri sayesinde kendi özgürlüğünün sınırlarını çizer yani daha önce bahsettiğim okul seçimi örneğindeki seçim yapabilme kabiliyeti aslında özgürlüktür, Nietzsche ve destekçilerine göre…
İnsan olma kavramı toplum ile birlikte bir anlam bulduğuna göre, kişisel özgürlüklerin toplumsal rahatsızlık yaratmaması gerekir. Bu nedenle özgürlük için bireysel ve toplumsal farkındalık çok önemlidir. Yine bir örnek verecek olursam; insanları rahatsız edecek bir şekilde, onların kendi kişisel sınırları içine giremeyiz. Çünkü, basitçe bu davranış genel toplumsal kurallara uymamaktadır ve eğer bir toplumda kurallar mevcut değilse, o topluluğa düzensizlik ve karmaşa hakimdir.
Özet olarak özgürlük kavramı içinde bulunulan duruma göre değişkenlik gösterir ve insan bu hakkını kullanırken bireysel sınırlarının, toplumsal kurallarının farkında olmalı, seçim yaparken de kendi çıkarlarını gözetmeyi ve özgürlüğünü kısıtlandırmamayı bilmelidir. Özgürlük bireylerin daha iyi insan, toplumların daha gelişmiş olması açısından her zaman çok yönlü değerlendirilmelidir.