Her insanın bir vazgeçilmezi vardır. Mesela bazıların sabah kahve içmeden uyanamazken bazıları her sabah koşuya çıkmaktan ya da evcil hayvanlarını gezdirmeden yapamazlar. Bunlar bizim “alışkanlıklarımız” olarak tanımlanabilir.
Alışkanlıklar günlk rutinimizin bir parçası olmakla beraber bizi biz yapan özelliklerimizi de kapsar. Mesela futbol oynayan bir çocuk, edindiği alışkanlık sayesinde kendini geliştirir, sosyal çevresi genişler, sorumluluk bilinci artar ve en önemlisi kendini tanımaya, neleri sevip sevmediğini anlamaya başlar. Resim çizmeyi seven kişi daha fazla müze ziyaret etmeye çalışır, farkı ressamları takip eder ve olabildiğince kendini bu konuda geliştirmeye çalışır. Yani uzun lafın kısası alışkanlıklar o kişiyi kendisi yapan en öenmli şeylerden biridir.Peki bu alışkanlık kavramı bizi oluşturan mı yoksa bizi kısıtlayan bir durum mudur?
Alşıkanlığın bir tutsak olarak görülmesi bizlerin aklına gelen bir düşünce oldupu gibi Dostoyevski de alışkanlıklar hakkında “İnsan, alışkanlıklarının tutsağıdır.” sözünü kullanmıştır. Bu düşünceyi yorumlayacak olursak alışkanlıklar kişinin kendisi değil kişinin hapsi şeklinde yorumlanmıştır. İnsanlar alışkanlıklarına bazı zamanlarda çok fazla bağlanabilirler ve bir süre sonra alışkanlıklar insanları kısıtlamaya başlar. Örneğin uzun zamandır basketbolla ilgilenen bir sporcu diğer sporlarla ilgilenmeyi düşünmez ve bu yüzden kendine yeni bir şey öğretmekten kaçınmış olur. Yeni bir şey öğrenmeyen bir kişi ise gelişmekten uzak olur ve Dostoyevski’nin de dediği gibi kendi alışkanlıklarının tutsağı olur.
Alışkanlıklar hakkındaki farklı bir görüş ise Mevlana tarafından öne sürülmüştür. Mevlana bu konuda “İnsan, her sabah yeniden doğar; bugün ne yaparsan odur.” cümlesi ile görüşünü dile getirmiştir. Bu cümle ile Mevlana aslında insanın alışkanlıklarının olmadığını, insanın o gün ne yapmak istediğinin insanı oluşturduğunu anlatmıştır. Ne yazık ki bu görüşe katılmıyorum. Bence insanı insan yapan en önemli unsur geçmişi de dahil olmak üzere kendine ne kattığıdır. Kendini geliştirme açısından insanın her gün istikrarlı davranması tabi ki önemlidir ama insanı insan yapan şey istikarıdır, sadece tek günlük çabası değil.