Toplumların gelişmişlik düzeyini belirleyen ölçütler genellikle ekonomik güç, teknolojik ilerleme veya siyasi istikrar olarak sıralanır. Oysa ki, bir toplumun ruhunu, kimliğini ve nihai anlamda ilerleme dinamiklerini besleyen en temel kaynaklardan biri sanattır. Sanat, yalnızca estetik bir lüks vakit geçirme aracı değil; düşünceyi özgürleştiren, eleştirel bakışı geliştiren, duygudaşlık kurmayı sağlayan ve toplumsal belleği inşa eden yaşamsal bir dokudur. Bu nedenle, sanattan yoksun bir toplumun gerçek anlamda gelişmesi mümkün değildir.
Gelişme, salt maddi bir birikim değil, aynı zamanda manevi ve entelektüel bir derinlik gerektirir. Sanat, bu derinliği inşa eder. Bir resim, bir heykel, bir müzik eseri veya bir tiyatro oyunu, bireylere kendi deneyimlerinin ötesine geçme, başka hayatları ve perspektifleri anlama imkânı tanır. Bu da toplumda hoşgörü, anlayış ve diyaloğun temelini atar. Farklılıklara saygı duyan, çoğulcu bir toplum yapısı, sanatın sunduğu bu geniş perspektif olmadan kökleşemez. Sanatsız kalan bir toplum, düşünce dünyası dar, empati yeteneği zayıf ve iletişim kanalları kısıtlı bireylerden oluşur.
Ayrıca, sanat en güçlü eleştiri ve ifade aracıdır. Toplumsal düzenin işleyişini, adaletsizlikleri, çarpıklıkları resmederek, sahneleyerek veya dile getirerek, toplumu kendi gerçekleriyle yüzleşmeye davet eder. Bu yüzleşme, statik ve sorgulanmayan bir düzenin aksine, sürekli özeleştiri yapabilen, kendini yenileyen ve dönüştüren dinamik bir toplum yaratır. Gelişme, ancak bu tür bir özeleştirel kapasite ve dönüşüm isteğiyle mümkündür. Sanatın susturulduğu yerde, düşünce de dondurulur ve toplum gelişimini durdurur.
Sanat, aynı zamanda bir toplumun hafızası ve kimliğidir. Tarihsel süreçte yaşananlar, sanat eserleri aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılır. Destanlar, mimari yapılar, halk türküleri, romanlar… Bunların hepsi kolektif bilincin taşıyıcılarıdır. Geçmişten ders almak, köklerini bilmek ve bir gelecek tasavvuru oluşturmak, bu sanatsal hafıza olmadan eksik kalır. Sanattan mahrum bir toplum, geçmişiyle bağlarını koparır ve kimliksiz, köksüz bir varlığa dönüşme riski taşır. Bu durumda gelişme, sürdürülebilir ve anlamlı bir hedef olmaktan çıkar, sathi bir tüketim yarışına indirgenir.
Ekonomik ve teknolojik ilerleme bile, nihayetinde yaratıcılık ve inovasyona dayanır. Sanat ise yaratıcı düşüncenin en saf ve sınırsız alanıdır. Tasarım, mimari, reklamcılık, yazılım geliştirme gibi sayısız alan, sanatsal bakış açısı ve yaratıcılıkla beslenir. Sanat eğitimi almış, sanatla iç içe büyümüş bireyler, problemlere daha özgün ve etkili çözümler üretme yeteneği kazanır. Dolayısıyla, sanata yatırım yapmayan bir toplum, aslında kendi yenilik kapasitesini ve dolayısıyla ekonomik geleceğini de köreltmektedir.
Sonuç olarak, gelişme kavramını dar bir maddi kalkınma penceresinden görmek büyük bir yanılgıdır. Gerçek ve bütüncül gelişme, ancak insanı ruhsal, duygusal ve entelektüel boyutlarıyla geliştiren bir iklimde mümkündür. Sanat, tam da bu iklimi yaratan en önemli unsurdur. Eleştirel düşünceyi, yaratıcılığı, empatiyi, tarihsel bilinci ve estetik duyarlılığı besleyerek, toplumu sadece daha zengin değil, aynı zamanda daha adil, daha anlayışlı ve daha derin kılar. Bu nedenle, “sanatsız bir toplum gelişemez” ifadesi, bir öngörü değil, tarihsel ve insani bir gerçekliğin ifadesidir. Toplumsal kalkınma planlarına sanatı merkeze almayan her çaba, nihayetinde eksik ve sürdürülemez kalacaktır.